10 Adımda Barkod Sistemi
Barkod sistemine geçiş GS1 Türkiye'den firma öneki almakla başlar. Ardından her ürüne tekil bir GTIN atanır, okunacağı yere uygun barkod alfabesi ve baskı yöntemi seçilir; boyut, renk ve yerleşim kurallarına uyulur ve barkod kalitesi düzenli olarak doğrulanır.
GS1 barkod sistemi nedir?
GS1 barkodları, ticari ürünlerin tedarik zinciri boyunca hızlı ve hatasız tanımlanmasını sağlar. Otomatik Tanımlama ve Veri Toplama (OT/VT) uygulamalarında elle veri girişini ortadan kaldırır; doğruluk ve hız artar, maliyetler düşer. GS1 standartları; barkoddaki numaraların nasıl oluşturulacağını, hangi barkod alfabesinin kullanılacağını, barkodun nasıl basılacağını ve ürün üzerinde nereye yerleştirileceğini belirler.
Türkiye'de bu sistemin tek yetkili kuruluşu, TOBB bünyesindeki GS1 Türkiye'dir. GS1 Türkiye'ye ayrılan ülke önekleri 868 ve 869'dur. Bu önekler ürünün nerede üretildiğini değil, numarayı veren GS1 kuruluşunu gösterir.
1. Adım: GS1 firma öneki alın
Barkod sistemine geçişin ilk adımı, barkodlarda kullanılacak numaraları almaktır. GS1 Türkiye'ye üye olduğunuzda firmanıza özel bir firma öneki tahsis edilir. Bu önekle ürünlerinizi, lokasyonlarınızı, taşıma birimlerinizi ve dokümanlarınızı dünya genelinde tekil olarak numaralandırabilirsiniz. Başvuru ve üyelik koşulları için gs1tr.org adresini ziyaret edin.
2. Adım: GTIN numaralarını atayın
Her yeni ürün çeşidi için tekil bir GTIN (Küresel Ticari Ürün Numarası) oluşturulur. EAN-13 barkodundaki 13 haneli GTIN şu parçalardan oluşur:
Temsili örnek; firma kodu ve ürün numarası haneleri firmaya göre değişir.
- Firma kodu GS1 tarafından yalnızca size verilir; başka hiçbir firma kullanamaz. Hane sayısı, ihtiyaç duyduğunuz ürün sayısına göre değişir.
- Ürün numarasını siz belirlersiniz; ancak bir kez bir ürüne verilen numara başka bir ürüne verilmemelidir.
- Kontrol basamağı ilk 12 haneden hesaplanır ve numaranın doğru okunduğunu doğrular. GS1 Türkiye'nin sitesindeki kontrol basamağı hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.
3. Adım: Baskı yöntemini belirleyin
Baskı yöntemi, barkoddaki bilginin sabit mi değişken mi olduğuna göre seçilir. Her üründe hep aynı kalan GTIN'ler ambalaj baskısı sırasında (flekso, ofset gibi yöntemlerle) basılabilir. Parti numarası, son kullanma tarihi, seri numarası veya ağırlık gibi her üründe değişen bilgiler ise termal transfer barkod yazıcılarla, kendinden yapışkanlı etikete anlık olarak basılır.
Değişken veri basacaksanız etiket malzemesi ile ribonun birbirine uyumu baskı kalitesini doğrudan belirler. Bu konuda Barkod Yazıcılar Nasıl Çalışır? yazımıza göz atabilirsiniz.
4. Adım: Barkodun okunacağı noktayı belirleyin
Barkodun alfabesi, boyutu, yerleşimi ve kalite kuralları, barkodun nerede okunacağına göre değişir. Ticari ürünler için dört olası durum vardır:
- Ürün yalnızca perakende satış noktasında (kasada) okunur.
- Ürün yalnızca genel dağıtımda (depo, lojistik) okunur.
- Ürün hem perakendede hem genel dağıtımda okunur.
- Ürünün kendine özgü okuma noktaları vardır (örneğin tıbbi cihazlar).
Bir ürün hem perakendede hem dağıtımda okunacaksa, kasada okunabilmesi için EAN veya UPC alfabelerinden biri kullanılmalı; boyut ve kalite ise dağıtımdaki okuma koşullarına göre ayarlanmalıdır.
5. Adım: Barkod alfabesini seçin
Hangi barkod alfabesinin kullanılacağı, okunacağı noktaya ve taşıması gereken bilgiye bağlıdır:
| Barkod alfabesi | Nerede okunur? | Ne için kullanılır? |
|---|---|---|
| EAN-13 | Perakende satış noktası | 13 haneli GTIN; Türkiye ve Avrupa'da perakendenin standart barkodu |
| EAN-8 | Perakende, küçük ürünler | Ambalaj alanı EAN-13'e yetmeyen küçük ürünler |
| UPC-A | Perakende (ABD ve Kanada) | 12 haneli GTIN; Kuzey Amerika pazarına satılan ürünler |
| ITF-14 | Genel dağıtım | Koli ve kartonlar; yalnızca GTIN taşır, oluklu kartona doğrudan baskıya uygundur |
| GS1-128 | Genel dağıtım ve lojistik | GTIN'e ek olarak parti, son kullanma tarihi, SSCC gibi bilgiler (Uygulama Tanımlayıcıları ile) |
| GS1 DataMatrix | Sağlık, endüstri, perakendede 2D | Küçük alanda çok veri; GTIN, parti, SKT, seri numarası |
| GS1 Digital Link QR | Perakende ve tüketici | GTIN ve ek veriyi web adresi biçiminde taşır; ürün bilgisine yönlendirir |
6. Adım: Barkod boyutunu belirleyin
EAN/UPC barkodları kasada çok yönlü okuyucularla okunduğu için en-boy oranları sabittir; bir boyut değişirse diğeri de orantılı değişmelidir. Önceden belirlenmiş nominal boyut (%100) EAN-13 için yaklaşık 37,29 × 25,93 mm'dir.
- Yalnızca perakendede okunan barkodlar nominal boyutun %80 ile %200 arasında küçültülüp büyütülebilir.
- Hem perakendede hem genel dağıtımda okunacak barkodlarda izin verilen büyütme oranı %150 ile %200 arasındadır (beyaz eşya kolileri gibi).
- Barkodun yüksekliğini kesmek (kırpmak) çok yönlü okumayı zorlaştırır; kaçınılmalıdır.
- Küçük ürünlerde EAN-13 sığmıyorsa EAN-8 tercih edilmelidir.
ITF-14 ve GS1-128 için de önceden belirlenmiş boyutlar vardır. Basılabilecek en küçük boyut ve bar genişliği, kullanılan baskı yöntemine göre değişir.
7. Adım: Barkod metnini (gözle okunur satır) yazın
Barkodun altındaki rakamlar, barkod okunamadığında numaranın elle girilebilmesini sağlar.
- EAN/UPC barkodlarında metin barkodun altında yer alır; ITF-14 ve GS1-128'de altında veya üstünde olabilir.
- Okumayı kolaylaştırmak için rakam grupları arasında boşluk bırakılabilir; bu boşluklar barkodun içine kodlanmaz.
- GS1-128'de Uygulama Tanımlayıcılarının (AI) etrafındaki parantezler gözle okunur metinde zorunludur, ancak barkodun içinde yer almaz.
- UPC-A'da 12, EAN-13'te 13, EAN-8 ve UPC-E'de 8 karakter kullanılır.
8. Adım: Barkod rengini seçin
En iyi okuma performansını beyaz zemin üzerine siyah çubuklar sağlar. Başka renkler kullanılacaksa:
- Çubuklar koyu ve tek renk olmalıdır: siyah, lacivert, koyu kahverengi, koyu yeşil.
- Zemin, çubuklarla güçlü kontrast oluşturan açık bir renk olmalıdır.
- Okuyucuların çoğu kırmızı ışık kullandığından kırmızı, turuncu ve pembe tonlar zemin olarak kullanılabilir, ancak çubuk rengi olarak kullanılamaz; okuyucu bu çubukları görmez.
9. Adım: Barkod yerleşimini planlayın
Barkod, ambalaj üzerinde zarar görmeyeceği ve kolay okunacağı bir yere yerleştirilmelidir. Genel kural, ambalajın arka yüzünde sağ alt bölgedir.
- Barkodun sağında ve solunda boş bırakılması gereken sessiz bölgeler korunmalıdır; bu alanlara yazı veya grafik girmemelidir.
- Silindirik ambalajlarda çubuklar, eğrilik okumayı bozmayacak yönde yerleştirilmelidir.
- Bazı baskı teknikleri barkodun belirli bir yönde basılmasını gerektirir; yerleşime karar vermeden önce baskıyı yapacak firmayla görüşün.
10. Adım: Barkod kalitesini doğrulayın
Barkod kalitesi; doğrusal barkodlar için ISO/IEC 15416, 2D barkodlar için ISO/IEC 15415 standartlarıyla ölçülür. Ölçüm, barkod doğrulayıcı (verifier) adı verilen cihazlarla yapılır ve barkoda A'dan F'ye bir kalite notu verilir. Perakende barkodları için genellikle en az C notu beklenir.
Seri üretime başlamadan önce örnek ambalaj veya etiket üzerinde doğrulama yaptırmak, kasada okunmayan ürünlerin geri dönmesini önler. Bir kalite planıyla tedarik zinciri boyunca barkodların asgari kalitesi güvence altına alınır.
2027 ve 2D barkodlara geçiş
GS1'in Sunrise 2027 girişimiyle perakende kasa sistemlerinin 2027'den itibaren GS1 DataMatrix ve GS1 Digital Link QR gibi 2D kodları da okuyabilmesi hedefleniyor. 2D kodlar GTIN'in yanında parti numarası, son kullanma tarihi ve seri numarası gibi bilgileri taşıyabiliyor.
Bu geçiş EAN/UPC barkodunu hemen kaldırmıyor. Geçiş döneminde ürünlerde hem EAN/UPC hem de 2D kod birlikte kullanılabiliyor. Değişken bilgi içeren 2D kodlar her üründe farklı olacağı için termal transfer baskı bu dönemde daha da önem kazanıyor.
İzopropanol ve kimyasallara karşı yüksek dayanım. PP/PE, PVC ve PET sentetik etiketlerde çizilmeye dayanıklı, keskin barkod baskısı; anti-statik arka kaplama yazıcı kafasını korur.
Sık sorulan sorular
GS1 Türkiye barkod numarası nasıl alınır?
GS1 Türkiye'ye (TOBB bünyesinde) üye olarak firmanıza ait bir firma öneki alırsınız. Ürün numaralarınızı (GTIN) bu önekle siz oluşturursunuz. Başvuru ve ücretler için gs1tr.org adresini inceleyin.
868 veya 869 ile başlayan barkod ürünün Türkiye'de üretildiğini mi gösterir?
Hayır. 868 ve 869 önekleri barkod numarasının GS1 Türkiye tarafından verildiğini gösterir; ürünün üretildiği ülkeyi göstermez.
EAN-13 barkod ne kadar küçültülebilir?
Yalnızca perakendede okunan EAN-13 barkodları nominal boyutun (%100, yaklaşık 37,29 × 25,93 mm) %80'ine kadar küçültülebilir. Daha küçük alanlar için EAN-8 kullanılmalıdır.
Barkod hangi renkte basılmalı?
En iyi sonuç beyaz zemin üzerine siyah çubuklardır. Çubuklar koyu ve tek renk olmalı; kırmızı, turuncu ve pembe çubuk rengi olarak kullanılmamalıdır, çünkü okuyucuların çoğu kırmızı ışıkla okur.
Bu yazıdaki ürünler
Ürünlerinizi, ambalajınızı ve okunacağı noktaları iletin; doğru etiket, ribon ve yazıcı eşleşmesiyle önerimizi ve teklifimizi gönderelim.
Numune ve Teklif İsteKaynaklar: GS1 Türkiye (gs1tr.org), GS1 General Specifications, GS1 Sunrise 2027. Bu yazı ilk olarak 9 Aralık 2017'de yayımlanmış, 9 Ekim 2026'da güncellenmiştir.